Evden çalışma tükenmişlik sendromunu artırıyor

Pandemide konuttan çalışmanın yaygınlaşmasıyla birlikte çalışanlar ortasında tükenmişlik sendromu arttı. Tükenmişlik, kişinin iş üretkenliğini azalttığı kadar, fizikî ve ruhsal sıhhatini da olumsuz etkiliyor. Klinik Psikolog Prof. Dr. Ebru Şalcıoğlu, meskende çalışırken ‘tükenmişlik’ten kurtulmak için konut ile iş ortasına fizikî hudut koymanın ve çalışma saatlerini sonlandırmanın yanlışsız olduğunu belirtiyor.

Meskenden mi çalışıyorsunuz? Kendinizi bitkin, sonlu ve telaşlı mı hissediyorsunuz? Daima işlerinizi erteliyor, iş performansınızda düşüş mü yaşıyorsunuz? Bütün bunlarla birlikte, başınız ağrıyor, uyumakta zahmet çekiyor ve mide-bağırsak sorunlarıyla mi çaba ediyorsunuz? Bu sorulara ‘Evet’ karşılığı veriyorsanız, muhtemelen tükenmişlik sendromuna yakalanmışsınız demektir. Pandemide meskende çalışmak zorunda kalan birçok kişi, bu ve gibisi sorunlar yaşıyor. Burnout olarak da bilinen tükenmişlik; çalışma hayatında görülen bir ruhsal sorun ve pandemiyle birlikte düzgünce yaygınlaştı.

Depresyonla karıştırılıyor

Tükenmişlik sendromunu “uzun müddetli iş gerilimine bağlı duygusal ve fizikî bitkinlik, yapılan işten kopma ve mana bulamama, azalmış başarı ve yeterlik algısı” olarak tanımlayan Beykoz Üniversitesi Toplumsal Bilimler Fakültesi Öğretim Üyesi, Klinik Psikolog Prof. Dr. Ebru Şalcıoğlu, bunun genelde depresyonla karıştırıldığını belirtiyor. Profesör Şalcıoğlu; “Depresyon kişinin tüm yaşamına yayılmış genel bir çökkünlük ve zevk alamama haliyken, tükenmişlik sonları işle çizili bir duygusal ve fizikî bitkinlik halidir. Örneğin, güneyde ayaklarınızı denize karşı uzatıp kıyıya vuran dalgaları izlemek depresif iseniz size hiçbir keyif vermezken, tükenmişseniz haz duyarsınız” diyor.

Tükenmişlik sıkıntısının pandemiden evvel dünyada yaygınlaşmaya başladığını söyleyen Şalcıoğlu, şu değerlendirmeleri yapıyor: “Çalışma hayatında ülkü çalışan olma baskısının hissedildiği bir işyeri kültürünün gelişmesiyle birlikte dünya üzerinde tükenmişlik oranları, pandemiden evvel artmaya başlamıştı. Çalışanlar, yöneticileri ya da patronları için daima ulaşılabilir olma ve işe hayatlarına, her şeyden daha fazla öncelik verme mecburiliği hissediyordu. Salgınla birlikte bu baskı kendini daha fazla hissettirirdi. Batıda yapılan anketler, konuttan çalışan üç bireyden ikisinin tükenmişlik belirtileri yaşadığını gösteriyor. Araştırmalara nazaran tükenmişlik, kişinin işte üretkenliğini azalttığı kadar fizikî ve ruhsal sıhhatini da olumsuz etkiliyor. Yüksek tansiyon, kalp hastalığı, obezite, zayıflamış bağışıklık sistemi, anksiyete, depresyon, bilişsel gerileme ve hatta vefat tükenmişliğin sonuçları ortasında yer alıyor.”

Konutta daha uzun saatler çalışılıyor

Pekala konuttan çalışma neden tükenmişliğe yol açıyor? Profesör Ebru Şalcıoğlu’na nazaran teknolojinin de verdiği imkanlarla konuttan çalışanlar işle temaslarını bir türlü kesemiyorlar. Uyandığında e-postalarına bakan şahıslar, kimi vakit öğün ortalarını atlayarak peş peşe çevrimiçi toplantılara katılıyorlar. Dizüstü bilgisayarları ve akıllı telefonlar adeta insanların bir uzvu haline geldi. Yurt dışında yapılan araştırmalar, pandemi nedeniyle konuttan çalışanların günde üç saat daha fazla çalıştıklarını ortaya koydu. Bu da haftada 15 saat daha fazla çalışmak; hatta yarı vakitli yeni bir iş yapmak demek. Profesör Ebru Şalcıoğlu, “Çalışma saatlerindeki artış, iş ile konut ömrü ortasındaki hudutların bulanıklaşması, yani kişinin iş benliği ile konut benliği ortasında ayrışmanın kaybolmasına neden oluyor. Bu da tükenmişliği ortaya çıkarıyor. Sabah kalkıp iş kıyafetleri giymek, işe gitmek için yola çıkmak, evle-iş ortasındaki huduttu. Artık bu hudut kayboldu ve beşerler; mutfaklarında, kanepelerinde, yataklarında üzerlerinde pijamalarıyla çalışır hale geldiler” diye konuşuyor.

Meskenden çalışmanın ‘insanlarla ilişkiyi kaybetmeye’ neden olduğunu da vurgulayan Şalcıoğlu, kelamlarını şöyle sürdürüyor: “Ofiste çalışırken iş arkadaşlarıyla bir çay-kahve-sigara molası vermek, laflamak, şakalaşmak üzere bireyler ortası etkileşim iş gerilimini dengeliyordu. Artık çalışanlar konutlarında yalnızlaştılar. Ofis ortamının toplumsal bağlamından uzak kalmanın bir tesiri de toplumsal dayanaktan yoksun kalmak. Uzaktan çalışırken bir sorun ortaya çıktığında, bununla başa çıkmak ve bir tahlil bulmak için beşerler konutta yalnızlar. Bu da dert ve gerilimi arttıran bir etken.”

Meskende ‘tükenmişlik’ten korunmak için 5 teklif

1. Konut ve iş ortasına fizikî bir hudut koyun: Konutta kuytu bir köşe bile olsa, işe ayrılmış özel bir alanda çalışmak iş ve konut hayatı ortasında fizikî bir ayrışma yaratacaktır. Çalışmaya başlarken konut kıyafetleri yerine rahat fakat yalnızca işe özel kıyafet giymek de bu ayrışmayı arttıracaktır.

2. İş için bir vakit hududu belirleyin: Gün içinde çalışma saatleri belirleyerek o saatlerin içinde kalmaya çalışın. Çalışma saatlerini her gün için sabit tutun ve günlük çalışma planı yapın. Ayrıyeten gün içerisinde küçük ortalar vermeye çalışın.

3. İşle dijital sonları belirleyin: Akıllı telefon, tablet, dizüstü bilgisayar üzerinden işle irtibatınızı sınırlayın. Örneğin, sabah uyandığınızda birinci iş cep telefonunuzda e-postaları denetim etmek olmasın. Orta verdiğinizde ya da mesainizi sonlandırdığınızda bu aletleri iş gayeli kullanmayın.

4. Sevdiklerinizle derin bağlar kurun: Ömürde sevdikleri ve bedel verdikleriyle derin bağlar kuran insan kendisini yalnız hissetmez. Bu bağı beşerlerle olduğu kadar, hayvanlarla, bitkilerle, kendinizle, ömrünüz için belirlediğiniz kıymetlerle, ideallerinizle de kurabilirsiniz.

5. Öz bakımınıza dikkat edin: “Sağlam baş sağlam bedende bulunur!” Her cins ruhsal sorunu önlemek için vücudunuza yeterli bakmanız çok kıymetli. Sistemli uyuyun, istikrarlı beslenin ve hareket edin.