Çocuklarda hiperaktivite belirtileri

Çocuğunuz öbür çocuklara nazaran daha mı hareketli ve bu hareketliliği onun etrafıyla olan münasebetlerini etkiliyor mu? Birçok şeyi unutuyor ya da onunla konuştuğunuzda dinlemiyormuş üzere mi davranıyor? Sabırsız mı ya da düşünmeden davrandığı için başına berbat şeyler geldi mi? Çocuğunuzun öğretmeninden okulda sıklıkla yaramazlık yaptığına ya da dersleri dinlemediğine dair şikayetler mi alıyorsunuz? Çocuğunuz okul ödevlerine başlamakta, sürdürmekte ve sonlandırmakta zorlanıyor mu?

Psikolog Aysun Erol, bu soruların yarısına bile “Evet” cevabı verdiyseniz, çocuğunuzun dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) sorunu yaşıyor olabileceğine dikkat çekiyor.

Çocuklarda DEHB belirtileri

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğunun erken çocukluk devirlerinde birinci sinyallerini verdiğini söyleyen Psk. Aysun Erol, DEHB’de görülen belirtileri dikkat eksikliği, çok hareketlilik ve dürtüsellik olarak üç ana başlıkta toplanabileceğini ve bu üç başlıktan birinin daha baskın olabileceğini belirtiyor. Kimi çocuklarda bu üç tip durumun birebir anda eşit derecede faal olabileceğini hatırlatan Psk. Erol, dikkat eksikliği, çok hareketlilik ve dürtüsellikte görülen durumları şöyle sıralıyor:

Çok hareketliliğin baskın olduğu tipte;

– Oturduğu yerde kıpırdanma, ellerin ayakların oynatılması

– Gereksiz yere sağ sola koşturma, eşyalara tırmanma

– Sakin bir biçimde oyun oynayamama ya da öbür bir işle uğraşma

– Belli bir mühlet bir yerde oturamama, daima hareket etme

– Çok konuşma

Dikkat dağınıklığın baskın olduğu tipte;

– Dikkatin kolaylıkla dağılması

– Makul bir işe ya da oyuna dikkat vermekte zorlanma

– Dikkatsizlikten kaynaklanan yanlışlar yapma

– Vazife ve aktiflikleri düzenlemekte zorlanma

– Mesken ödevi, ders içi aktiflikleri üzere ağır zihinsel uğraş gerektiren işleri yapmaktan kaçınma

– Başlanan işin yarım bırakılması

– Kendisiyle konuşulurken, dinlemiyormuş üzere görünme

– Günlük etkinliklerde unutkanlık

– Etkinlikler için gereken eşyaları kaybetme

Dürtüselliğin (düşünmeden harekete geçme) baskın olduğu tipte;

– Sorulan soru tamamlanmadan cevap verme

– Sırasını beklemekte zahmet çekme

– Oburlarının kelamını kesme ya da oyunlarında ortaya girme

– Sonucunu düşünmeden koşma, itme, çekme

Her hareketli çocuk hiperaktif değildir

Birçok çocuğun genel yapısı hareketli ve enerjik olabilir. Lakin bu her hareketli çocuğun dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu yaşıyor olduğunu göstermez. Çocuklar bazen yapıları gereği hareketli ve meraklı olabilir. Bir çocuğun DEHB tanısı alabilmesi için bir ekip yıkıcı (arkadaşlarına, kendilerine ve etraflarına karşı şiddet içerikli) davranışlar sergilemesi gerekir. Dikkatini toplamakta zorlanan her çocuk dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğuna sahip değildir. Tahminen de çocuk ilgilenmesi gereken o hususla ilgili gereğince motivasyona sahip olmayabilir. Ayrıyeten çocuğa gereğince hudut ve kural koyamayan ebeveynlerin çocuklarında da kimi davranışları DEHB ile karıştırmak mümkündür.

Çocuk yeteri kadar özdenetime sahip olmadığı için denetimsiz hallerde olabilir. Çocuğun telaşlı ya da depresif ruh haline sahip olması da çocuğu huzursuz ve dikkatsiz kılabileceği için dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğuna benzeri bir ekip durumlar oluşabilir. Çocuklar depresif ya da dertli olduklarında vakit zaman denetimi yitirip, huzursuz bir biçimde hareketlenebilir. Bu halleri ruhsal çöküşü engellemeye çalıştıkları bir savunma davranışıdır.

Bir çocukta dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olup olmadığını anlayabilmek için çocuğun sağlıklı bir değerlendirmeden geçmesi ve yapılan kıymetlendirme sonuçlarına nazaran tedavi planının oluşturulması gerekiyor. Ne yazık ki ülkemiz şartlarında çok kısa süren ve hiçbir kıymetlendirme aracı kullanılmaksızın gerçekleştirilen bir kadro psikiyatrik muayeneler sonrası çarçabuk çocuğa DEHB tanısı koyulabilmekte ve muhtaçlıkları dışında çocuklar bir kadro ilaç tedavilerine mecbur bırakılmaktadır.

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğunun toplumsal yaygınlık oranının yüzde 8 olduğunun kestirim ediliyor. Lakin yanlış teşhisler nedeniyle dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğunun daha yüksek oranda olduğu sanılıyor. Hareketli ve dağınık olan her çocukta DEHB vardır demek yanlıştır. Bu teşhis fakat çocuk ve ergen psikologlar tarafından uygulanan ruhsal ve bilişsel bir ekip test ve ölçeklerle kesin olarak konulabilir.