Çaresizliği öğrenen kadın depresyona giriyor

Psikiyatri Uzmanı Doç. Dr. Nermin Gündüz, son günlerde Melek İpek davası ile birlikte gündeme gelen ‘Örselenmiş Bayan Sendromu’nu psikiyatrik açıdan kıymetlendirerek kıymetli tavsiyelerde bulundu.

Örselenmiş Bayan Sendromu’nun çok boyutlu incelenmesi gereken ve ayrıntılı olarak üzerinde durulması gereken bir husus olduğuna dikkat çeken Gündüz, “Öncelikle çok sıkıntı bir olay olduğunu söylemekte yarar var. Bu şekil hadiseleri hem polikliniğimizde hem de epeyce sık biçimde literatürde görmeye devam ediyoruz. Olayları sıkıntı kılan ise bilhassa çok fazla tarafı olması. Öncelikle evlilik öncesi devirden itibaren cinsel, ruhsal bazen de bedensel hasara yol açabilecek seviyede fizikî şiddete uğradığını söz eden bir bayan var. Bu olayın kesinlikle türel, isimli tıp ve psikiyatri boyutunu ele almakta yarar var” dedi.

Kısa balayı devri aldatıcı olmamalı

Aile içi şiddetten ne yazık ki en çok muzdarip olan bireylerin konutta yaşayan bayanlar olduğunu belirten Gündüz, “Kadınlar hakaret, küfür, aşağılamalar halinde ruhsal şiddetle başlayan döngünün içine girdiklerinde bir müddet sonra hafif bedensel şikayetlere sebep olabilecek fizikî şiddete uğramaya başlar. Aslında ruhsal ve sözel şiddet, sonraki etaplarda gelecek olan fizikî şiddet ile ilgili fikir veriyor. Şiddet döngüsünün içerisinde ilerledikçe bedensel çok önemli hasar yaratan, ağır formda bayanı hırpalayan, örseleyen fizikî ve cinsel şiddete uğrama başlar. Şiddet bittikten sonraki süreçte kısa bir balayı devri olur. Bu balayı devrinde bayanın eşi ya da partneri, durumla ilgili pişmanlığını lisana getirir ve bayanı ikna ederek yeni bir döngünün içine girilmesini sağlar. Ne yazık ki bu döngüden çıkan bayan, yeni döngü başladığında çok daha ağır, örseleyici ve travmatik bir döngünün içerisine girer” diye konuştu.

Şiddet döngüsünden çıkmak için çabalıyorlar

Bayanların şiddet döngüsünün içinden çıkmak için aslında pek çok kaynağı araştırdığını söz eden Doç. Dr. Nermin Gündüz, “Örneğin ailesinden yardım almayı düşünür, ekonomik olarak külfetli olan bayan bu durumu gözden geçirmeye çalışır. Bizlere de danışan birtakım hanımların bu bahiste hukuksal takviye almaya ya da polis yardımı almaya çalıştıklarını görüyoruz. Bununla birlikte tüm yolları denemesine karşın yazgısını yahut döngüyü değiştiremeyen bayanın yine şiddeti deneyimlemeye başladığını görüyoruz. Bayanın maalesef kendisini bir labirentte yolunu bulamayan formda hissettiğini ve öğrenilmiş çaresizliğin başladığını anlamak mümkün” dedi.

Öğrenilmiş çaresizlik bayanları depresyona sürüklüyor

Öğrenilmiş çaresizliği olan bayanın hayatını değiştiremeyeceğini, şiddet döngüsünü bir formda her hangi bir yerinden kıramayacağını düşündüğü için bu durumu kabullenerek sağ kalmakla birlikte durumu yönetmeye çalıştığını belirten Gündüz, “Bu süreçte devam eden şiddet, bayanın zihinsel sıhhatini önemli biçimde bozar ve hırpalar. Öğrenilmiş çaresizlik bayana depresyonu getirir. Depresyonla birlikte bayanda önemli isteksizlik, keyifsizlik, hayattan zevk alamama, uyku bozuklukları ve bazen intihar kanıları görülmeye başlar” tabirlerini kullandı.

Psikiyatri Uzmanı Doç. Dr. Nermin Gündüz, “Bir başka boyutuyla travma sonrası gerilim bozukluğunun yani tüzel ismiyle bize daha yakın görünen ‘Örselenmiş Bayan Sendromu’nun ayak seslerini duymaya başlarız” dedi ve kelamlarını şöyle sürdürdü:

“Kadın, yaşadığı bu travmatik olay her keresinde tekrarlandığında fizikî, cinsel ve ruhsal şiddet esnasında endişe, dehşet, çaresizlik ve kapana kısılmışlık hisseder. Bilhassa cinsel şiddete maruz kalan bayanlarda utanç hissini da epey ağır olarak fark ediyoruz. Bu noktada bayanın uyku nizamı bozulabilir, eşinin konuta geliş saatlerinde önemli bir tedirginlik hissedebilir. Ayak sesleri ya da kapının açıldığı esnada çıkan anahtar sesi onun için travmatik şiddet döngüsünün her an başlayabileceği ile ilgili bir gösterge olarak kabul edilebilir. Bayan olağanda duyabileceği rastgele bir anahtar sesini yahut meskene gerçek yaklaşan rastgele bir ayak sesini eşinin gelişi ile şiddet döngüsünün tekrar başlayacağı biçiminde yorumlar. Bu noktada bayanda her an şiddeti yine deneyimleyecek miyim korkusu başlar.”

“Destek alamadıklarında adil dünya inançları yıkılıyor”

Depresyonda olan, travma sonrası gerilim bozukluğu yaşayan, şiddetle ilgili tecrübeleri olan bayanlarda pek çok başa çıkma metodunun görülebildiğini söyleyen Gündüz, “Ailesinden takviye isteme ve beklediği takviyesi görememe, arkadaşlarına utanç sebebiyle durumu anlatamama durumlarında, son davada gördüğümüz üzere çocuklarını ve ailesini muhafaza kıymetine tam bir öğrenilmiş çaresizlik tablosu oluşuyor. Bu noktada bayanda adil dünya inancının yıkılışı meydana geliyor. Adalet duygusu incindiğinden ötürü nereye başvurursa başvursun gerçekleşmediğini düşündüğü için büsbütün çaresizlik duygusu ve niyeti oluşuyor. Bu noktada tablo ‘Örselenmiş Bayan Sendromu’ olarak şekilleniyor” dedi.

Bayan sığınma meskenlerinden yahut Aile ve Toplumsal Siyasetler Bakanlığı aracılığı ile emsal olaylar geldiğinde mevtle sonuçlanmamış olsa da dava süreci devam ediyorsa hukukçuların psikiyatri uzmanlarına kritik sorular yönelttiklerinden bahseden Gündüz, kelamlarına şöyle devam etti:

“Hukukçular tarafından bizlere bayanın uğradığını tez ettiği şiddet sonrasında karşı taraftaki kişiyi öldürme yahut yaralama durumları ile alakalı olarak akli istikrarının yerinde olup olmadığı sorulur. Bu da tartışılan mevzulardan biri. Tıbbi manadaki örselenmiş bayan sendromu ya da travma sonrası gerilim bozukluğunun, kişinin gerçeklik algısının bozulmadığı, muhakeme yetkisinin yerinde olduğu yani akli melekelerinin yerinde olduğu bir hastalık olduğunu söyleyebiliriz. Bununla birlikte kimi psikiyatrik süreçlerde bireylerde akli melekelerinin kısa periyodik kaybı yaşanabiliyor. Aile içi şiddet davaya dönüştüğünde hukukçular bize ikinci soru olarak bayanın uğradığını tabir ettiği cinsel, fizikî ya da ruhsal şiddet sonrası ruh sıhhatinin bozulup bozulmadığını, bozulmuş olan ruh sıhhatinin olayla birebir bağının olup olmadığı soruluyor. Bu noktada olay bazında bu şahısları değerlendirirken bir ekip ruhsal testler uygulayarak, detaylı hikayeyi anlayıp, gerekirse aile yakınlarından da bilgi alıp ve hatta Toplumsal Hizmetlerle birlikte çalışarak bir rapor hazırlamakla yükümlüyüz.”

Travmatik olaylar yaşayan örselenmiş bayanların adil dünya inançlarının önemli manada yıkıldığına işaret eden Gündüz, “Melek İpek hadisesine baktığımızda şiddet döngüsünün bir tarafında mağdur edilen kişinin çalmadığı kapı kalmadı, pek çok şahıstan yardım istedi lakin alamadı. Öğrenilmiş çaresizlik içinde devam eden bir şiddet var. Bu kronik ve içerisinden çıkamadığı, yardım da alamadığı bir şiddet. Dünyanın adil bir yer olmadığını düşünen bireyde maalesef bir müddet sonra Melek İpek davasında olduğu biçimde bir öfke denetimi ya da kendi adaletini kendi bulma duygusu ve kanısı ortaya çıkabiliyor. Bu noktada sıklıkla görmeye alıştığımız bayan cinayetleri haberlerinin yanı sıra şiddet uygulayıp önemli cezalar alan bireylerin de haberlere husus olması, bayanların cüretini artırabilir ve adaletle ilgili incinmişlik hissine yönelik bir yarar sağlayabilir.” dedi.

Şiddet gören bayana vakit kaybetmeden dayanak sağlanmalı

Gündüz, “Şiddet döngüsünün en başında bayana yönelik bilhassa toplumsal manadaki ve ekonomik kısıtlamaları, ailesinin konutuna gönderilmemeyi, meskenden dışarıya çıkmasına müsaade edilmemesini, market alışverişleri ile ilgili kısıtlamalar getirilmesini ya da herkesin önünde küçük düşürücü sözlerle aşağılanmasını fizikî şiddetin başlayacağının işareti olarak kabul edebiliriz” dedi ve kelamlarını şöyle tamamladı:

“Kadınların şiddet döngüsünün başındaki sözel ve ruhsal şiddeti çok yeterli okumaları, sonrasında mümkün fizikî şiddete karşı çok dikkatli olmaları koşul. Bu olaylar başladığında vakit kaybetmeden bilhassa bu devrede ailelerin devreye girmesinde, bayana sahip çıkmalarında ve gerekli toplumsal dayanağı sağlamalarında yarar var. Melek İpek davası özelinde de tüm sürece şahit olan 2 çocuk var. Bundan sonra o çocuklarla ilgili de gerekli ruhsal dayanağın sağlanması çok değerli görünüyor.”